Kilka zdań o sytuacji prawnej spowodowanej koronawirusem

Zmiany w zespole Kancelarii CSP
2 stycznia 2020
Praca Kancelarii w okresie pandemii/Travail du Cabinet CSP pendant la pandémie/ Work of CSP Office during pandemic
20 marca 2020

W związku z ogólnoświatową już epidemią zachorowań na koronawirusa i związanymi z nią środkami mającymi zapobiec jego rozprzestrzenianiu się zwłaszcza przedsiębiorcy są narażeni na dezorganizację swojej działalności. W efekcie istnieje ryzyko wystąpienia braku możliwości terminowego wykonywania zobowiązań, zarówno pieniężnych jak i niepieniężnych. W ekstremalnych przypadkach brak możliwości ich wykonania w ogóle. Prawo rozróżnia opóźnienie zawinione, czyli zwłokę i nie zawinione, powstałe na skutek okoliczności, za które zobowiązany do świadczenia dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Okolicznością taką jest działanie tzw. siły wyższej, zatem zdarzenia nagłego, niezależnego od dłużnika i którego skutkom, rozsądnie oceniając, dłużnik nie jest w stanie przeciwdziałać. W przypadku wystąpienia takich okoliczności, niezawinionych przez dłużnika, które uniemożliwiają świadczenie, zobowiązanie wygasa. Należy mieć jednak na uwadze, że przepisy usprawiedliwiające dłużnika od obowiązku terminowego świadczenia stanowią wyjątek od zasady odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązań. Dlatego do oceny możliwości usprawiedliwienia braku lub nieterminowości świadczenia należy podchodzić bardzo ostrożnie. Wymaga podkreślenia, że fakt wystąpienia siły wyższej, nie jest wytrychem pozwalającym na nierealizowanie zobowiązań w terminie. Istotnym jest, że opóźnienie lub brak możliwości świadczenia musi być skutkiem wystąpienia siły wyższej, któremu nie można było się przeciwstawić rozsądnymi środkami.

Przenosząc powyższe rozważania na obecną sytuację spowodowaną wprowadzeniem szeregu ograniczeń i zaleceń mających przeciwdziałać rozprzestrzenianiu się wirusa należy indywidualnie ocenić czy dany zakaz, lub stan faktyczny wpływa bezpośrednio na możliwość terminowej realizacji zobowiązań. Dalej należy ocenić czy jest on charakterystycznym skutkiem danego zakazu lub stanu, czy ogólnym ryzykiem prowadzenia działalności gospodarczej i wystąpił niezależnie od tych zdarzeń. W końcu należy rozważyć jakie środki zaradcze można, rozsądnie oceniając, zastosować w celu przeciwdziałania opóźnieniu. Istotnym jest także to aby poinformować swoich kontrahentów o trudnościach i gromadzić dowody w szczególności czasu wystąpienia siły wyższej oraz okresu jej trwania, a także przyczyn bezpośrednio oddziałujących na wykonanie umowy. Trzeba brać pod uwagę to, że niewykonanie umowy może wiązać się z procesem sądowym, dowody zatem powinny być takie, żeby można je było przedstawić w sądzie.

Ważne jest takie zachowanie, które w sposób realny pomoże, jeśli nie chociaż w częściowym wykonaniu umowy, to w minimalizowaniu jej skutków w każdy możliwy sposób dla drugiej strony.

Trudno jest przewidzieć ewentualną przyszłą linię orzeczniczą odnośnie epidemii koronawirusa, jednak opierając się na wcześniejszych wyrokach wydawanych w sprawach, w których powoływano się na siłę wyższą, wydaje się, że zostanie utrzymany dotychczasowy trend oceny siły wyższej analogicznie do adekwatności związku przyczynowo – skutkowego przy odpowiedzialności odszkodowawczej.

Możliwie szybkie podjęcie działania, a więc poinformowanie kontrahentów i wprowadzenie środków zaradczych może pozwolić uniknąć sporu i przetrwać ten trudny dla wszystkich czas. Tym bardziej, że jako środki zaradcze można aneksować umowy wprowadzając odroczenie terminów lub inny rodzaj reorganizacji współpracy.

Koniecznie jednak należy brać pod uwagę, że stan prawny związany z koronawirusem jest niepewny, choćby dlatego, że jeszcze ani w Polsce ani nigdzie na świecie takiego zdarzenia nie było, a poza tym orzecznictwo w tym zakresie jest dość powściągliwe, jeżeli chodzi o możliwość obrony poprzez siłę wyższą.

Kontakt