Skutki błędów przy nabywaniu udziałów w spółkach

Kupując udziały w spółce koncentrujemy się zazwyczaj na ocenie samej spółki i jej jakości. Tymczasem powinniśmy pamiętać, że czasami istnieją też wymogi związane z koniecznością uzyskania zgody na ich nabycie. Te wymogi bywają zazwyczaj zawarte w samej umowie spółki. Niekiedy jednak należy ? zwłaszcza przy dużych transakcjach, zawieranych pomiędzy dużymi podmiotami, uzyskiwać zezwolenie Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów na nabycie udziałów czy akcji. Brak zezwolenia ze strony UOKiK, gdy ono jest wymagane, oznacza, że transakcja może nie wywrzeć skutków, a strony umowy narażają się na poważne kary. Drugim wymogiem, jaki może wystąpić, jest konieczność uzyskania zgody Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, kiedy mamy do czynienia ze spółką, która jest właścicielem lub użytkownikiem wieczystym nieruchomości. Wprawdzie większość transakcji dotyczących spółek posiadających nieruchomości, a związanych z kapitałem pochodzącym z Unii Europejskiej nie wymaga takiej zgody, niemniej należy pamiętać, że nie takie wszystkie transakcje są zwolnione z konieczności jej uzyskiwania. A transakcje z udziałem kapitału spoza Unii są obowiązkiem uzyskania zezwolenia objęte. Transakcja zawarta bez zezwolenia jest nieważna, co rodzi jako skutek to, że zbywca musi oddać pieniądze, a nabywca traci własność udziałów. Łatwo można sobie wyobrazić, jakie konsekwencje gospodarcze mogą z tego wyniknąć, jeśli np. musimy oddać cudzoziemcowi pieniądze, a spółkę odzyskujemy w stanie takim, że właściwie tylko można zgłosić wniosek o upadłość.

 

Drugim rodzajem wymogów związanych z uzyskiwaniem zgody są wymogi wynikające z umowy spółki. W praktyce spotykamy się z dwoma rodzajami zapisów umownych: albo jest to konieczność uzyskania zgody, najczęściej zgromadzenia wspólników, na zbycie udziałów, albo umowa zawiera zapis dotyczący prawa pierwokupu dla pozostałych wspólników, lub też bliżej niesprecyzowane prawo pierwszeństwa. Jeżeli dojdzie do zbycia udziałów bez wymaganej zgody spółki, w zasadzie zbycie jest nieważne. Jeżeli zaś mamy do czynienia z pierwokupem lub pierwszeństwem, to zbycie jest ważne, pomimo tego, że nie respektowano prawa pierwokupu lub pierwszeństwa, ale płyną określone skutki związane z uprawnieniami pokrzywdzonych pozostałych wspólników.

 

Jeżeli chodzi o naruszenie prawa pierwokupu, to sytuacja jest jasna: osoba uprawniona (jak wspólnik, któremu przysługiwało prawo pierwokupu) może dochodzić uznania umowy za bezskuteczną w stosunku do niego, to znaczy, że w praktyce może dochodzić, żeby mu sprzedać udziały po cenie takiej, jaka została uzgodniona pomiędzy stronami dokonującymi transakcji. Oczywiście, sprawa się niesłychanie komplikuje, gdy mamy do zbycia mniej udziałów, aniżeli jest uprawnionych wspólników domagających się sprzedania udziałów właśnie im. Rozstrzyganie takich sporów jest trudne, dlatego warto w umowie spółki przewidzieć metodę ustalania, kto i w jakiej kolejności i w jakiej ilości jest uprawniony do nabycia udziałów przy korzystaniu z prawa pierwokupu.

 

Warto też pamiętać, że prawo pierwokupu dotyczy tylko sytuacji, gdy udziały są sprzedawane, a nie innych metod zbycia. Jeśli udziały są zamieniane, darowane itd. to prawo pierwokupu ? polegające na tym, że w razie sprzedawania udziałów uprawniony może je kupić za cenę taką, jak uzgodniona między stronami ? się nie stosuje i można bez konsekwencji zbywać udziały w inny, aniżeli poprzez sprzedaż, sposób.

 

Przy zastrzeżeniu prawa pierwszeństwa, problemem zazwyczaj jest to, że nie określono, na czym to prawo ma polegać. W takiej sytuacji najczęściej w razie sporu ustalane jest, co strony miały na myśli podpisując klauzulę o prawie pierwszeństwa. Ustala się też, czy prawo to można realizować sądownie. Najczęściej okaże się , że nie jest możliwe ustalenie treści prawa pierwszeństwa, ani jego realizacja i wtedy prawa tego nie da się dochodzić. Zapis w umowie jest martwy.

 

Dla wspólników spółek z o.o. zazwyczaj jest bardzo ważne, żeby zapewnić sobie kontrolę nad składem osobowym spółki. Dlatego ważne jest zapewnienie takich zapisów w umowie spółki, że nie będzie wątpliwości, w jaki sposób trwałość składu udziałowców jest zapewniona.

W przypadku nabywania udziałów należy bardzo starannie przeanalizować zapisy umowy spółki i przeprowadzić transakcję w taki sposób, żeby nie naruszać praw pozostałych wspólników, jakie by one nie były, a także by uzyskać oficjalne zezwolenia na transakcje, jeśli są wymagane. Jeżeli mamy wątpliwości co do treści uprawnienia pozostałych wspólników, to najlepiej uzyska ć ich oświadczenia, że wyrażają zgodę na transakcję i zrzekają się swoich uprawnień.

 

Niemiej konieczne jest za każdym razem staranne badanie stanu spółki, gdyż jego brak może kosztować

Kontakt